LAI NUNPHUNG

Sakhua/Biaknak (Relegion)

By; Hngakboih Pa

Khuahlan kan pupa san laiah hin tu ih kan biak mi a nung Pathian hi an rak thei ngah lo nan, a um ti hi cu thuanthu um dan zoh tikah an zum si hin a lang. kan Falam miphun sung khalah sakhua/biaknak le raithawi daan hi hrinkhat hnu hrinkhat mal tete bangawk lonak a um ruangah, a tlangpi thu lawng kan zoh tlang ding. Pathian nung diktak an theih ngah lo ruangah, anmah siatsuah theitu, ti naa theitu le ti buai theitu ih an ruah mi, khawsia le ramhuai sawn kha an rak bia a si. Himi an bia/raithawi khal hi an duh, tihzah le upat ruangih bia siloin, an tih ruang le an parih thil tha lo an phan ruangih, a tlawnih an tlawnnak kha a si sawn. Kan pupapawl hin an biak mipawl hi phun dangdang a um vekin, thawiawk daan khal phun dangdang in an rak nei. An rak biak mipawl tla a hnuailam ah zoh tlangnak kan nei hnik pei.

1.Khawzing/pathian
Kan pupapawl in an biak mi hmuahhmuah lakah khawzing pathian hi a sangbik le ropibik ih an ruah mi a rak si. mihrekkhat cun khawzing le Pathian hi thenhran lem loin, kop in an sal/rel kom men theu. Khawzing/pathian cu hmuh theih lo thlarau thil ti thei, siatnak thlentu silo, ziangkim hmu ih thei thluhtu le mi kilkhawitu sangbikah an ruat. Judah miphunpawl in Pathian kha an tihzah le upat ruangah a hmin sal fukfi ngam loih, “ADONAI” an rak ti bang khan, kan pupapawl khal in, khawzing pathian hmin aiah “REL NU  REL PA” titla an hmang theu. Cuiruangah an parih thil thleng mipawl khal hi pathian thuthu siseh ti ai thotho ah an rak hmang. Tuisan tiang khalah khawzing lairel timi hi kan hmang tam zet lai a si.

2. Khuavang
Khuavang hi an rak biak dan le an upat daan lam thu ah cun, khawzing sangtu hrawngih an ruah mi a si. khuavang cun minung parah a tha lam siseh, a se lam siseh a duhduh in hna a tuan in, lai a rel thei tiah an ti. Minung kan um daan hmuahhmuah le kan thiltipawl tla hi a theiih, a hminsin thluh tiah an ruah mi a si. cuiruangah tuisun ni tiang minung kan taksa parih, thil dum fate um mi hi, khuavang  hminsin tiah kan ko ringring lai. Khuavang cu khawsia hnaki cungnung deuh le upa deuh ih ruah mi a rak si.

3. Khawsia (Ramhuai)
Khawsia cu milai parah thil tha le thawsuah thlentu siloin, siatsuahtu le tibuaitu  thlarau siava ah kan pupapawl cun an ruah mi a si. Khawsia hi kawh dan hmin dangdang a umih, cupawl tla cu:
(a)Cung Lu Phir
(b) Phung
(c) Pinu
(d) Mawlhrawng
(e) Khawhrum tla an si.
Cung Lu Phir hi khawsiapawl lakah uktu  lubikah ret a si.
Phung hi minung taksa sungah lut tahratin mi tibuaitu a si.
Pinu hi minung pianken nei in a tuahaw ih mi siatsuahtu a si.
Mawl Hrawng hi kham le tiva ah a vaktawi theuih milai a tthih ttheu.
Khawhrum hi milai umnak khaw tinkim ah a um vivo.

4. Lasi
Thil tha tuah thei dingih mi bawmtu khuavang thazet vekin an hmu. Lasi hi khawsia le ramhuai lakih siar tel asilo. Kan pupapawl in Lasi cu an be loih, vancung mi vekah an ruat. Lasi cu hmeltha mawi ngaingai veki an ruah ruangah nunau mawi deuh an hmuh cun, “lasi fala bangin” an rak ti theu.

5. Pol
A thi zo mi mithi thlarau thawi be aw thei mi, minung le thlarau karlaki thuphurtu  cu POL ti a si. Pol hnenah thlarau a luh tikah, Pol cun thlarau in a tong tir mi vakin a tongih, mipa thlarau asile mipa aw in, nunau thlarau asile nunau aw in a tong suak. Pol cun mithi thlarau khal a ko theiih, hmailam thil thleng ding khal a phuang thei. Pol  hnenah an theih duh mi thu an sutih cuvek cu “TIN  ZOH” tiah an ti.

6. Dawi
Kan pupa sanah Dawi hi an rak uar nasa ih, a tih khal an rak tih zet. Dawi hi phun hnih in an thenih, khuavang dawi le milai dawi an ti. Khuavang dawi cu ti dam a theih loih, milai dawi cu dam (sut) sal tir a theih a si.

7. Lengai
Lengai timi cu mah duh lotu duh ko tuahnak a si. A hleice in fala le tlangval lakah an hmang tambik. Lengai hi a um ngai le ngai lo theih ban asilonan, a hmin hrimhrim a rak um ruangah, an rak hmang ngaingai a si ding ti zum a si.

8. Hnam
Hnam timi cu a se lam ih mi tuahtu ramhuai cikhat a si. Hnam nei an timi nu/pa cun a mi iksik (nahsik) mi le a dawt mi cu, a na tir in a damlo tir thei. Cuiruangah hnam nei kiang(hmuh) ah cun eiin thawthaw tla an ei ngam dah lo.

A tlunlam ih thupawl kan zoh tikah kan pu/pa pawl hi sullam nei loih rak um men ansilo zia le phung an rak thluk zia cu, sakhua (biaknak) an fehpi dan isin fiangten kan hmu thei. An taksa(nun) himnak ruatin khua an rak sa ti hi el theih rual loin a theihtheih a si.