By; Salai Bawisiamthar Sunthang
Thuhmaihruai
Kannih Laimi cu Pathian nung a bia mi Khristian, Bible ih rinnak a thumaw mi kan si bangin Sabitti/Zu thuhla, Bible ih a langdan-pawl zohtlangnak kan nei ding. Bible san lai ahhin tulai ih zu, laizu/ mirang zu tivek, zu hi a phunphun a rak um hrih lo. Bible sungih zu kan hmuhbik mi cu SabitZu(Wine), grep rah ihsi an tuah mi a si. Hebrew tong cun “Yayin” (Wine) ti a siih, kan lai tong (Falam Bible)ah cun sabitti/zu tiih kawh a si tlangpi. Kan Bible Thukam hlun le tharih a langdan a tlangpi in kan zoh tlang ding.
Thukam hlun lamih a lang dan
Gen.14:18 ahhin duhsakawknak le zahumnak langtertu ah Salem siangpahrang Melkhizedek in Abraham kha sang le sabitti keng in a hmuak a si, ti kan hmu. Isak in Jakob malsawmnak a pek khal ah khan Pathian in “fang le sabitti tampi lo pe seh”(Gen.27:28) tiah a ti a si. Hi tawk ihsi hin sabitti/zu hi thil tha, Pathian hnen ihsi kan dawn thei mi a si ve thu a lang. Thufim 9:5 le Isai.55:1 ah kan Pathian in sabitti cu thiltha vekin a mipawl hnenih pek a duh thu kan hmu. Cun thawiawknak thilhlan hrang khalah sabitti/zu hi Pathian ih pom mi a si(Suah.29:40). Minung thinlung ti nuamtu le lungawitertu khal a si(Sam.104:15; Thus.10:19).
Thukam Hlun ahhin sabitti hi thil tha le duhum, Pathian in a hnenih hlan ding ih a pom mi a si laiah hman dik lo ruangih an parih siatnak thleng pawl le a thatlonak thu khal hmuh ding tampi a um a si.
1. Noah khan sabitti a rit ruangah lawngfangkheh in a it,.. a tupa kanan (Ham ih fapa) in a pu ih camsiatnak a tuar phah a si kha ( Gen.9:20-25)
2.Profet Isaiah in Judah profet le puithiampawl zu an rit ciamco ruangah nasa takin a dem hai a si (Isai.28:1-10),
3.Sabitti/Zu thatlonak le cumi ihsi thiarfilim aw dingih theihternak le kilhim aw dingih thupek khal kan hmu a si ( Thuf.23:31).
4. “Zu le sa pham mi pawl va kawm hlah. Ziangahtile zu pham le sa pham mi pawl cu an farah ding; na tikcu le caan kha ei le in lawngin na cem ter asiahcun, a rei hlan ah puansia na sin ding” (Thuf.23:20-21).
5. Remawklonak suahtertu le tuahmawhawknak khal a si( Thuf.4:17). “Zu in cu mi hmuhsuam tonnak a si; tongkam a tam terih tawhawknak a suak ter, zurit cu aat a si ( Thuf.20:1)
6. “Siangpahrang in zu in ding a si lo, zu hiarnak nei ding khal a si lo. Ziangahtile zu an in tikah daan kha an hngilh ih mi nunhar pawl covo khal an thei nawn lo” (Thuf. 31:4-5).
7. “Nan cem a si! Zingpit nan thawh veten zu nan in ih zu nan rit ruangah zanlam tlaipi tiang nan meng. Nan puai caanah tingtang le khuang le phirivau nan tumih cule zu thawn nan ciahaw. Asinan BAWIPA in ziang a tuah ti nan thei thei lo. Curuangah sal kaih mi ah nan cang ding” ( Isai.5:11-13).
8. “Nan cem a si! Zu palang lamah micak pawl! Zu a phunphun rawi lam ah cun ral tha le tih nei lo pawl nan si” ( Isai.5:22).
9. “ Bawipa in Aaron hnen ah, sabitti siseh zu siseh in tahrat in ka umnak puanthlam sungah nangmah le na fapapawl nan lut lo pei. Nan lut asile nan thi ding (Pui.10:8-9).
10. Mipa siseh nunau siseh Bawipai hrangih a pekawk le thutiamnak a neih lai ah sabitti le zu a dai ding a si lo( Mipum.6:3).
A tlunih kan tarlan mi ihsin sabitti/zu ih thatlozia le a thatnak maltete um vekin lang khal sehla a tihnun zia le kilhimawk a tul zia hmuh tel theih a si.
Thukam Thar Lamih A Lang Daan
Thukam thar khalah sabitti/zu ih thatnak le that lonak kan hmu veve thei. Galili ram Kana khua ih nupi thit puai ah khan mi zapi ih in dingah sabitti/zu a zem in an zem ti a langih, kan Bawipa Jesu khal in dawn lam loin, an sabitti a cem tikah tidai kha sabitti ah a canter sawn thu kan hmu (John 2:1-11). Sabitti hi mipi ritter duh ruangah siloin puai caan ih lakphak kan zemawk vekin an hmang a si.
Cun, sabitti hi damnak sii hrangah hman a si thu fiangten kan hmu thei fawn. Samari mi tha thathim thu ah khan suamhmangpawl ih kaih a tuar mi pa ih hliamhma ah khan siti le sabitti hnih a si thu kan hmu (Luk.10:25-34)
Paul in Timothy hnenih ca a kuat mi ah hitin a ngan fawn: “Tidai lawnglawng in loin na pum na le na nat dang nuam deuh dingah sabitti maltete in rak hmang aw” ( I Tim.5:23).
A thatnak rel ding a um rualrual in kan ralrin a tul zia relnak khal tampi hmuh ding a um fawn a si.
Apostle Paul cun:
1.Zu ri hlah uh; zu cu a lo siatsuahtu lawng a si. Cuhnakin thlarau in khat sawn uh!” (Efe. 5:18), a ti a si.
2. Paul thotho in zumtu kan nun dan ding a relnak ah, “sun khawvangih a um mi kan si bang tukin kan nun ziaza cu mawi ter thlang uh si: awnau celcel le zuri sabah in um hlah uhsi;” (Rom 13:13) tiah a ti a si.
3. “Nan unau rilhbahnak a suak tertu cu ziangbangtuk thil a si hmanah tuah lo a tha sawn; sabit zu in lo le sa khal ei loih um a tha sawn.” (Rom 14:21)
4. Paul in Galati 5:21 ah cun zumtupawl ih kan ti lo ding mi a rel mi tampi lakah, “zu ritnak, zu hmun ih nomnak” tla a rel tel a si. “Cubangtuk a tuahtupawl cu Pathian uknak an co thei lo ding”, tiin a rel fawn.
5. Korin khua ih zumtupawl hnenah zumtu tiaw si zurit hmang cu kawm lo ding le cubang pawl hnenah cun rawl khal ei lo ding tiangin a sim hai a si ( I Kor.5:9-11).
6. Kawhhran upapawl cu zu in le zu rit hmang mi an si lo pei tiih ngan mi khal kan hmu fawn a si ( I Tim.3:8; Titas 1:7; 2:3-5).
Sabitti/zu hi Thukam Hlun le Thar ih minungpawl hin an rawlhmeh pakhat vekin an rak hmang. Kannih in tihang tello ih rawl dawlh har kan ti vek deuh hin sabitti/zu hi rawl an ei caan poh ah a tel ve theu a si. Jesu le a dungthluntupawl zanriah netabik an kil tlang lai khalah khan sabitti an in thu Bible ah kan hmu a si.
Thu Netnak
Sabitti asilole Zu hi “a in daan kan thiam cun a poi lo, a mahah sualnak a um lo, kan hman thiam lo ruangah si” tivek tla in rel mawi kan tum theu. Asinan kanmah laimi lak lawng hman ah silo miphun dangpawl lak khalah zu in thiamtuk tivek hi an um lemlo. Malte tal ri miah loih in khal thilcang thei mi a si lo. Paisa heu miah loih in theih mi khal a si fawn lo.
Kan rel zo mipawl ihsin kan Bible khal hin Zu in hnakin, in lo a thatsawn zia fiangtein a lang zo. Kan hriselnak siatsuahtu, kan zahumnak ti hlotu, innsang buainak thlentu, accident rapthlak taktak thlentertu, laimi in ti mualphotu, kan nun ti tawitu le harsatnak a phunphun in thlentu zu hi in/ri hlah uhsi!