LAI NUNPHUNG

By, Hngakbawih Pa

CON  LE  LAAM

Khuahlan kan pipupawl an nun kan zohsal tikah, nomawknak a phunphun, zu thawthaw in in, fala tlangval ngaiawknak hla a phunphun an lehaw ih, conlam nikhua ah ziangdang ngai loin, nuam an sir theu ti kan thei. Conlaam thawn pehpar awin, phunhnih in a then theih ding. A pakhatnak cu a khawpawh (miphun huap) ih hman mi a umih, pakhat sawn cu milian, sakap, phun uu deuhpawl in tluang an khawnnak hrangih an tuah mi conlaam tla an si. Mi rethei, nunhar, farah fa pawl cu conglam thei ansilo ruangah, mi nautat le hmuhsuam an hlawh ringring. Conlaamnak (puai) i an feh khalah innsung khalah lut ngam loin, tual zimah an umih, zu khal a thaw lo bikbik (zu ­­\hul) midang in duh lo mi kha an co tawk a si. Khuahlan kan pipu nun cu khatlam zawngih kan sim ahcun, thleidanawknak a nasa (luar) tuk kan ti thei.

Kan pupa sanih pacangtha le mi sunglawi ih an ret mi hi phun thum in then a si.

1)Pacang \ha sinak – sakap thei (a hleice in sahrang kap)

2) Pa ral\ha sinak – ral that thei (ral lu aih thei)

3) Milian (sunglawi) sinak – conglam tam thei tla an si.

Conlaam thawi’ pehpar aw in, hrinkhat hnu hrinkhat, khaw khat hnu khaw khat, thu hminsak dan le tuah dan a bangawklonak tete cu a um ding nan, a tlangpi thu ih an fehpi dan zoh tlangnak kan nei hnik pei. Kan pupa sanih conlaam an rak hman mipawl cu a tlangpi thu in

1.Sarual thah (talh)

2.Thlai laam

3.Se thum thah

4. Se hra thah

5.Thah thuan

6.Cal hau/ Na hau

7. Fangza aih

8.Khuangcawi tla an si.

Khaw hrekkhat le hrin hrekkhat ah tu ih kan ngan lo mi khal a um thei men.

Hi conlaam-pawl hi mai’ duhdan le \ha ti dan menih hman hluahhlo theih asiloih, zin le kong nei in, a sangsang (dotdot) tei’ hman le tuah a si. Sarual thah asilole Thlai lam in an thoki a sangsang ten, khuangcawi hi a cemnetnak a si.

1)Sarual Thah

Sarual thah hi Conlaam thawthawhnak asiih, nu/pa inn dang an tlei veten an tuah ding mi a si. Sarual talh ahhin vok thau sumli an hmang. Sarual talh ih thil \ul mi cu Vok le zu asiih, puithiam in serh le sang hman a \ul lo. A sa zem dan ah cun Cong U in a kawng a la ih, a sa dang cu Conlaam dan izir in a sangsang ten an zem aw. Sarual talh theitu cu laam sa kha meikhu sa hnak in uak sawn a co thei.

Laam sa – conlaam tikih an zem mi sa (khuahlan ah conlaam nak sa hmunkhat ah an ei khawm/ ruai\heh dah loih, a sa kha khawpawh in an zem theu)

Meikhu sa – mi menmen (zaran) ih an co mi sa.

2) Thlai Lam

Thlai laam ahhin vok thau sumnga pahnih, sumli pakhat le vok nurial pakhat tiin vok pali thah a \ul. Hi Con Laam ahhin ruai tla mi pariat an umih, a thok isin a cem tiang zu puah, sa puah, sa suan le hnah thing lak tiang in \uanvo an la thluh. Thlai Laam ah dan famkim a \ul ih, Bawlpu timi puithiam pakhat le puithiam bawmtu (zu sia) timi pakhat a um a \ul. Thlai Laam hi ni nga sung hman daan a si.

1.Puzu Ni/ Tlangvo Ni (sum den zan)

2. Sa Caan Ni

3. Sawng Ni

4. Tual Phiah Ni

5. Hnahsawl Ulh Ni

1.Puzu Ni (Sumden zan)

Thlailam nikhatnak ah Nu pu in zubel (5) Pa pu in zubel panga, inntek in zubel (2) tiin zubel an bun. Hi zan ah puai sung hmuahhmuah ei ding zanvar ten fala/tlangval pawl in sum an deng. Sumden zan ah far upa in zubel pali an bun ih cucu Farzu an ti.

2. Sa can Ni

Sa cantu dingah pacang pali an hril ih, sacan hrangah zu bel pahnih an thlor. An can mi sapawl cu conglam zopawl an zem hnuah, conglam thei hrih lopawl khal khawhlawh sa fate ciar an zem. Cui ni cu suahkhawm zu bel li an thlor ih, khawpawh in an in. Hi ni hi Nilen sun an tiih, fala/tlangval sunvu zanvar in zu an in ih, hla an leh aw.

3. Sawng Ni

Inntek pa le ruaitlapawl in midang inn ah zinghnam an dawiih, a nung cingin conglam pai inn ah an zawn tlung. Khuangdar thawn an tlir, tual vei thum an hel pi hnuah, inntek pa in hmunphiah hring in a vaw that. Zubel cu khawlal (bawi) inn ah an pu ih, thlaihra deng le a tlunlam pawl in an in. Zinghnam vuakthahnak hmunphiah cu ralran phar parah an thiat ih, sethum thah tiang ret dan a si. (Thlaihradeng – sehra that cin)

4.Tualphiah Ni

Zingpit ah arpi dum an that ih, thlailam in Arpi dum thawn tual ka lo phiat tiin thla an cam. Inntek  pa in rual \ha zupham pahnih a sawm ih, zu an in thei tawk in an hnek ciamco. Zu an rit hnuah \ongsia an \ong khal ah ngaithiam ansiih, fala pawhte (hnawi) an tham khal len huat theih a si lo.

5. Hnahsawl Ulh Ni

Mithi zopawl hrangah Ar pahnih an that. An zu \hul hlah seh tiah mithi thlarau an sawm \heu. Serh le sang an pek lai ah inntek nu le pa cu Kawr (angki) hruh dan asiloih, hni le biar lawng ankaih thei. Cutin Thlailam cu nuam zetin an \heh thei.

*Conlaam dan dangpawl cu hmai thla ah kan peh sal ding.