By, Van Nun Thang Pu
Khampat khua ih a um mi Chin ( Laimi) miphun kan zaten, thil ziang tinkimah, lungrual te le pumkhatnak lungput thawn ke kan kar tlannak ding ruatin, in finkhawitu ding le lam in hruaitu miphun cangvaihnak (K.C.P) din in a um. Hi pawlkom pi sungah zopawl an cangvai ding timi thusuhnak cu:- a sungih a um mipawl an si. Zopawl saw a sungih umtu cu:- Chin(laimi) miphun a simi pohpoh cu um ding a si. Ziangruangah kan um ding:- kan umnak ding diktak a si bakah, laimi kan si ruangah a si. Minung kan zaten kan umnak ding hmun le umlonak ding hmun tiin kaa hnih ah a thenaw verver. Tahthimnak ah Nga-pawl hi tidai sungi um ding le nung dingi sersiam mi an si vekin, ti sungah an um tengteng a tul. Nga si ve si ti sungih um loin, khawlengah a nung thei ih, a um nuam viau asiahcun nga piangsual a si tinak a si ding. Hi pawlkompi sung ahhin, kan duh le duh lo siloin kan suahkehnak phunhnam isin, el theih loin, cangvai ding le umkhawm tlang dingah ret khawm mi kan si. Kan suahsempi hrekkhat cu mai’ sinak le sulphumnak( phunhnam) hman upatnak le sunsaknak thiam loin, miphun dang lakah sal bangin a tang lai mi tampi an um lai. Leitlun thuanthu ih mi ropi le mi fimpawl ih thuhla kan zoh tikah, mai’ suahsemnak phunhnam upattu le tantu an rak si ti kha kan theih ciau mi a si. Zawhte hin uico bangin bo ciamco sehla, a hmutu hmuahhmuah cun , hi zawhte cu a va aa ve, uico bangih a bo ciamco hi kan ti tengteng ding. Zianghman khawruahnak nei lo (rannung) hman amai’ sinak vek siloih a um kha a dik lo kan ti ah cun, mi aa ti a duh lo hmanah mi piangsual pakhat cu a si hrimhrim ding. Kan suahsemnak miphun hi kan duh hril a si loin khawziang lairel a si ruangah zohman in kan ti danglam in kan el thei lo. Kawlpa cu kawlpawl hrangah a cangvaih kha a ti ding awm hrimhrim asiih, laipa cu laimipawl hrangih a cangvaih cun minung ngai cazin ah a lut tinak a si. Kan zaten ziang mi ka siih zopawl hrangah ka cangvai ding, ka um ding timi kha tha tein ruat tlang uhsi.
1.Siat Ni That Ni
Minung kan zaten kan duhah, duh loah simaw kan ton tengteng ding mi thil pahnih a um. Cui thil pahnih cu kan parah thleng hlah seh tiih kan kham(hrial) thei lo mi an si. Kan neihnak, kan fimnak le kan cahnak hmangin thleng hlah seh tiah, tan la mengmang khal sehla, a tikcu caan a thlen cun amahte a ra thleng mei. Cui thil pahnih cu lungawi aipuang taki kan um ni le riahsia mitthli thawi caan kan hman ni hi a si. Cuti asiahcun kan minungpi (a hleice in K.C.P sungah) in riahsiatnak tong an um tikah, ziangvek lungput neiin kan nun(caan) hmang sehla a thabik ding ti hi rel tul loin kan theithiam thluh mei dingah ka ruat. Miin thlawsuah an donih lungawinak caan an hman tikah, thinlung zaten va lungawipi mai kha kan ti ding diktak cu a si. Lungawi lam cu thil nuam lam le tha lam asiruangah ret tha hrih sehla, riahsiat mitthli tlaknak kan unau in an ton tikah mai’ hnatuan poimawh tak le kan duhnak thil dang tan in, hnemawk le thlakung zawnawk hi zokhal in kan ti ding mi cu a si. Midang zawnruahnak le zangfahnak lungput kan nei lo a si hmanah, kan parah hi thil hi a thleng ve lai ding ti ruatin, a awm le mawi tawk tal cu theihthiam tlang a tul. Tilva le saram men bangin ziangruat loih kan ummen asiahcun, a siraw saltu ding le a tuartu ding cu kanmah hi kan si. Mifim thinlung cu riahsia mitthli tlaknak hmunah a um i, mi aa thinlung cu hlimhlawpnak hmun ah a um.
2. Mi Aa Te A Si Hmanah
Minung hi kan nui’ pumsung isin kan hawng suah tikah kan mai duhhrilnak siloin, mifim deuh le mibanglo (sihmuifun) deuh tiin, sinak bangaw lo tak hin nunkhua kan sa ciau. Asinan mifim in, mi aa deuh kha a hmuhsuam mei ding asiloih, mi aa deuh khal in mifim kha a upat ciamco nak ding san a um cuang lo. Mi zokhal in fim cu kan duh ciau nan kan suahkeh sinak in a zir miau lo cun ti ngaihnak a um fawn lo. Ziangvek dinhmun te kan si hmanah, kan nunih a pawimawhbik mi cu, kei hi midang hrangah tangkai(thathnem)nak ka nei maw ti hi a si. Mi pakhat cu a fim zet tla a si men thei nan, a fimnak le a thiamnak kha miphun(K.C.P) hrangih sawrtlak, hmantlak ih a pekawk lo ah cun, midang hrangah thlawsuah a si dah lo ding. Mi aa(mawlmang)te ih kan ruah mi khal miphun(K.C.P) hrangih a ti thei tawk le a tlin tawkte i a pek(hman) awk asiahcun nun hlawhtling le upat sunlawih tlak nun neitu a si. Mah cu fim zetih ruataw tahratih miphun hrangih titheitawk suahi hmangaw reropawl hmuhsuam nautatnak lungput thawi zawkzet rerotu pawl hi cu kei cun ka ngaisang lo lawlaw si ko. Mah hmuah hmangaw duh silo, a hmangaw mipawl nautat le soisel rerotu hi cu miphun (K.C.P) hrang thansonak dawnkhamtu an si. Mahlemah kan zohfiang(check)awk a tul nasa ding. Ka hmuh ve dan ah cun “MI AA TE” a si hmanah, a tlintawk te ih tan la, miphun hrangih cangvaitu le pumpe awtu pohpoh hi cu ka ngaisangin ka upat lawlaw a si. Kanmahte fimzetih kan ruahawknak hnakin, kei hi miphun hrangah mi tangkai, hmangawtu maw ka si i, tlintawk tei tuan le peawtupawl lam phittu le dodaltu ka si ti hi kan theihawk a tul.
3. Nun Can Ziaza
Minung hi kan lungput a bangawk lo vekin kan nuncan ziaza khal hi a bangaw ciau lo. Mai minungpi lakih puarthau(hngalhngawng) zet an um laiah, midang lak khalih langngam lo (zakzum) tangdawr an um lala fawn. Ziangvek ziaza nei kan si hmanah, midang hrangah tuar har(phurrit) ka si maw tihi, kan mah le mah kan zoh hliahawk a tul ringring ding. Leitlun nun a thangso i, cangkan lam a pan vivo vekin, kan nun hlun(kan rak ti theu mi) le ti dan tha lo(mawi lo) pawl kha dungtun in, tansan vivo ding kan si. Tulai san ah tlangval zuri, sualaw rero khal an mal(um lo) vivo thlangih, culaiah kan miphun nuncan vun zoh sehla, a ningzah thlak in a poi tuk lai. Kan falepawl zuri sabah i, aukiau le hnaihnoknak tuah an um ringring lai hi, kan biaknak thaw khal in a remaw lo mi a si. Christian-pawl in kan puai sunglawibik X’mas ah tla hin kan nun hi vun zoh sehla, a tenum in a zahthlak kan ti lo maw? Puai rawlei(ruaitheh) caan ah tla hin zuri cingih hnaihnoknak tuah kan um ringring lai tla hi cu san kan man lo deuh cu a bang. A poi mi pakhat cu mah hnakih kum upa le hruaitupawl tihzah upat (hmaisong)nak khal nei riai loin, kan duhduh in khua kan sa i, kan tal pawl men tla hi a bang ka ti theu. Khat lam ve thungah cun nulepa khal hin mawhnak tampi kan nei ko ding. Kan fapapawl hnahnok zetih an um caanah, miphun (K.C.P) in nunsimnak le cawhkuannak tuah zik sehla, nulepa in kan siang loih, kan hraphria lala fawn, tuah thatawk a va har ve. Kan khawtlangah mi nautat kan silonak dingah, kan nuncan ziaza kil tha awin, tanrual dan thiam tlang uhsi.
No comments:
Post a Comment